در حالی که دانشگاه‌های ایران همچنان با پیامدهای سرکوب اعتراضات ملی و محدودیت‌های گسترده پس از جنگ اخیر دست‌وپنجه نرم می‌کنند، گزارش‌ها از صدور موج تازه‌ای از احکام انضباطی برای دانشجویان در دانشگاه‌های مختلف ایران حکایت دارد که در برخی موارد به اخراج، تعلیق چندترمی و محرومیت کامل از امکانات آموزشی منجر شده است.

روزنامه شرق در گزارش روز دوشنبه ۱۱ خرداد، از تشدید برخوردهای انضباطی با دانشجویان خبر داد و نوشت که تنها چند روز پس از بازگشایی دانشگاه‌ها در اسفند ۱۴۰۴، موج احضارها و تشکیل پرونده‌های انضباطی آغاز شد و اکنون در خرداد ۱۴۰۵ به مرحله صدور احکام رسیده است.

بر اساس این گزارش، دست‌کم پنج تا هفت دانشجوی دانشگاه صنعتی شریف با حکم اخراج مواجه شده‌اند، بیش از ۲۰ دانشجو در همین دانشگاه یک تا سه ترم تعلیق شده‌اند، دسترسی حدود ۲۰ تا ۲۵ دانشجوی دانشگاه شهید بهشتی به سامانه‌های آموزشی مسدود شده و برای صدها دانشجو در دانشگاه‌های تهران و علم‌وصنعت پرونده انضباطی تشکیل شده است.

این گزارش می‌افزاید بسیاری از این پرونده‌ها با استناد به گزارش‌ حراست، فعالیت‌های دانشجویان در شبکه‌های اجتماعی و اتهام‌هایی مانند «برهم زدن نظم دانشگاه»، «اقدام علیه شعائر اسلامی» و «ایجاد آشوب» تشکیل شده‌اند، اما دانشجویان می‌گویند در بسیاری از موارد، هیچ سند مشخصی به آنان ارائه نشده و روند رسیدگی با نقض آشکار شیوه‌نامه انضباطی وزارت علوم همراه بوده است.

دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف هم از صدور احکام اخراج خبر داده‌اند. بر اساس روایت‌های منتشرشده در گزارش شرق، برای برخی دانشجویان تنها به دلیل فعالیت در تلگرام یا شبکه اجتماعی ایکس پرونده‌های انضباطی تشکیل شده و حتی یکی از دانشجویان به شرق گفته که عکس پروفایل یک دانشجو هم در پرونده به‌عنوان مدرک مورد استناد قرار گرفته است.

صدور احکام انضباطی برای دانشجویان با واکنش بخش‌هایی از جامعه دانشگاهی نیز روبرو شده است. کانال تلگرامی خبرنامه امیرکبیر روز دوشنبه ۱۱ خرداد گزارش داد که ۵۳ تشکل، نشریه و نهاد دانشجویی دانشگاه صنعتی شریف در نامه‌ای مشترک به رئیس این دانشگاه، به احکام اخیر کمیته‌های انضباطی اعتراض کرده‌اند.

امضاکنندگان این نامه خواستار لغو فوری احکام صادره و توقف روند کنونی رسیدگی به پرونده‌های دانشجویان شدند و نوشتند که در هفته‌های اخیر، شماری از دانشجویان، از جمله به دلیل فعالیت در شبکه‌های اجتماعی، به کمیته‌های انضباطی احضار شده‌اند و برای برخی از آنان احکام بدوی و تجدیدنظر صادر شده است. نویسندگان نامه روند رسیدگی به این پرونده‌ها را همراه با نقض ضوابط شکلی و اصول مندرج در شیوه‌نامه انضباطی دانسته‌اند.

انتشار این نامه در حالی است که شورای صنفی دانشجویان دانشگاه شریف پیش‌تر، از احضار دست‌کم ۳۰ دانشجو و صدور حداقل شش حکم اخراج خبر داده بود. بر اساس این گزارش‌ها، بخشی از پرونده‌ها به محتوای صفحات شخصی دانشجویان، پیام‌های منتشرشده در گروه‌های خصوصی و بازنشر مطالب در شبکه‌های اجتماعی مربوط است.

موج جدید برخوردهای انضباطی در شرایطی رخ می‌دهد که دانشگاه‌های ایران در ماه‌های اخیر با مجموعه‌ای از بحران‌های کم‌سابقه روبرو بوده‌اند. پس از آغاز جنگ و حملات نظامی به مواضع جمهوری اسلامی در ایران، دانشگاه‌ها هم تعطیل شدند و بسیاری از فعالیت‌های آموزشی متوقف یا به فضای مجازی منتقل شد. با این حال، قطعی کامل اینترنت و اختلال‌های ارتباطی، برگزاری کلاس‌ها و ادامه فعالیت‌های آموزشی را نیز با دشواری جدی مواجه کرد.

در یکی از نمونه‌های قابل‌توجه، رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران در شصت‌وپنجمین روز قطعی سراسری اینترنت اعلام کرد که استادان برای دسترسی به اینترنت ناچارند نوبتی از امکانات محدود دانشگاه استفاده کنند و در ساعات شب، عملا نمی‌توانند هیچ‌گونه فعالیت‌ علمی و آموزشی داشته باشند.

وزارت علوم، تحقیقات و فناوری نیز در جریان جنگ اعلام کرد که به دلیل تداوم شرایط بحرانی، کلاس‌های آموزشی و جلسات دفاع پایان‌نامه‌ها از ۱۵ فروردین تا اطلاع ثانوی، مجازی برگزار می‌شود. تصمیمی که در کنار قطعی اینترنت، محدودیت دسترسی به ابزارهای ارتباطی و اختلال در زیرساخت‌های آموزشی، مشکلات دانشجویان و استادان را دوچندان کرد.

هم‌زمان با این تحولات، برخی دانشجویان نیز با پرونده‌های امنیتی و قضایی مواجه شدند. خبرگزاری میزان، وابسته به قوه قضاییه، روز ۲۱ اردیبهشت از اعدام عرفان شکورزاده به اتهام «جاسوسی مشترک» برای آمریکا و اسرائیل خبر داد. او ۲۹ ساله و دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی هوافضا در دانشگاه علم‌وصنعت بود و اعدامش واکنش‌ گسترده فعالان دانشگاهی و حقوق بشری را به دنبال داشت.

اکنون در شرایطی که بسیاری از دانشگاه‌های ایران همچنان به دلیل پیامدهای جنگ، تعطیلی‌های طولانی‌مدت و محدودیت‌های اینترنتی با اختلال در روند عادی فعالیت خود مواجه‌اند، صدور احکام اخراج و تعلیق دانشجویان، نگرانی‌ها درباره تشدید فشار بر جامعه دانشگاهی را افزایش داده است.

این تحولات با وعده‌های پیشین مقام‌های دولت مسعود پزشکیان هم در تضاد است. حسین سیمایی‌صراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، ششم شهریور سال گذشته اعلام کرد که «ما مانعی برای تحصیل هیچ دانشجویی نداریم» و تمامی پرونده‌های منجر به محرومیت از تحصیل که در سال‌های گذشته تشکیل شده بود، بررسی شده و دانشجویان به دانشگاه بازگشته‌اند.

با این حال، گزارش‌های منتشرشده از دانشگاه‌های شریف، تهران، شهید بهشتی و علم و صنعت نشان می‌دهد که نه‌تنها پرونده‌های انضباطی بسته نشده‌اند، بلکه در ماه‌های اخیر موج تازه‌ای از احضارها، تعلیق‌ها و احکام اخراج شکل گرفته است که به باور فعالان دانشجویی، یکی از گسترده‌ترین برخوردهای امنیتی و نظامی با دانشجویان در سال‌های اخیر به شمار می‌رود.