محاصره تنگه هرمز به‌طور رسمی از روز دوشنبه آغاز شد، زمانی که نیروهای نظامی آمریکا تمامی رفت‌وآمدهای مرتبط با ورود و خروج از بنادر ایران را متوقف کردند. این اقدام پس از شکست مذاکرات صلح در پاکستان در آغاز هفته انجام شد و زمینه‌ساز یک رویارویی جدید و پرخطر شد.

به نوشته وال‌استریت ژورنال، با استقرار ناوهای جنگی، هدف این محاصره ایجاد بازدارندگی مقابل نفتکش‌هایی است که قصد انتقال نفت به ایران یا از آن را دارند. در عین حال، نیروهای آمریکایی باید آمادگی توقیف کشتی‌هایی را داشته باشند که تلاش می‌کنند این محدودیت را نقض کنند. مقام‌های فعلی و پیشین تاکید کرده‌اند که اجرای چنین عملیاتی امکان‌پذیر است، اما پیچیدگی بالایی دارد و به منابع نظامی گسترده نیازمند است.

محاصره چگونه عمل خواهد کرد؟

به گفته یک مقام ارشد آمریکایی، عملیات با استقرار بیش از ۱۵ ناو جنگی آغاز شد. با توجه به خطر حضور نزدیک به سواحل ایران، آمریکا احتمالا کشتی‌های تجاری را در دو سوی تنگه هرمز رهگیری یا قرنطینه خواهد کرد تا مانع ورود یا خروج آن‌ها به بنادر ایران شود.

ناوهای جنگی می‌توانند به کشتی‌های مظنون نزدیک شوند، اما در صورت عدم همکاری، نیروهای آموزش‌دیده از جمله تفنگداران دریایی و یگان‌های عملیات ویژه برای ورود اجباری به عرشه وارد عمل خواهند شد.

نیروی دریایی آمریکا در منطقه از توان قابل‌توجهی شامل ناو هواپیمابر، ناوشکن‌های مجهز به موشک هدایت‌شونده، کشتی‌های تهاجمی آبی-خاکی و سایر شناورها برخوردار است. بسیاری از این تجهیزات توانایی اعزام هلیکوپتر برای پشتیبانی عملیات را دارند و برخی می‌توانند کشتی‌های تجاری را به نقاط مشخص هدایت کنند و آنجا نگه دارند.

همچنین، امکان انتقال تیم‌های بازرسی از طریق هوا و از خاک کشورهای حاشیه خلیج فارس وجود دارد. به گفته جان میلر، کشتی‌های «ناوگان سایه» جمهوری اسلامی احتمالا از درگیری مستقیم اجتناب می‌کنند، اما کشتی‌های دارای پرچم جمهوری اسلامی ممکن است تلاش کنند از تنگه عبور کنند و احتمال دارد با همراهی نیروهای سپاه پاسداران حرکت کنند.

آمریکا با استفاده از ابزارهای نظارتی، داده‌های متن‌باز و امکانات نظامی می‌تواند حرکت کشتی‌ها را ردیابی کند. کشورهای منطقه نیز با پهپادها و سامانه‌های نظارتی می‌توانند در این روند مشارکت داشته باشند. در صورت توقیف کشتی‌ها، آمریکا ممکن است به خدمه جایگزین و محل نگهداری برای کشتی‌ها نیاز پیدا کند.

چرا آمریکا تنگه هرمز را محاصره کرده است؟

هدف اصلی این اقدام افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی از طریق محدود کردن یکی از منابع درآمدش عنوان شده است. این تصمیم پس از شکست مذاکرات آتش‌بس اتخاذ شد.

دونالد ترامپ خواستار باز بودن تنگه هرمز بدون دریافت عوارض، توقف کامل غنی‌سازی اورانیوم، تحویل ذخایر اورانیوم با غلظت بالا، پذیرش چارچوب امنیتی گسترده‌تر با حضور متحدان منطقه‌ای و پایان حمایت از گروه‌های نیابتی است. مذاکرات زمانی متوقف شد که جمهوری اسلامی با کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای‌اش موافقت نکرد.

ترامپ اعلام کرد که جمهوری اسلامی نباید بتواند با اعمال فشار بر جهان امتیاز بگیرد و تاکید کرد که فعالیت اقتصادی رژیم ایران باید محدود باقی بماند. در این چارچوب، فشار اقتصادی به‌عنوان ابزاری برای بازگرداندن جمهوری اسلامی به مذاکرات مطرح شده است.

ایده محاصره از کجا آمد؟

طرح محاصره تنگه هرمز سال‌ها در برنامه‌های نظامی سنتکام وجود داشته است. به گفته فرانک مکنزی، نیروی دریایی آمریکا پیش‌تر نیز تجربه اجرای محاصره‌هایی مانند جلوگیری از ارسال تسلیحات به حوثی‌های یمن را داشته است.

این طرح به‌عنوان یکی از گزینه‌های عملیات علیه جمهوری اسلامی بازبینی شد و فرمانده فعلی سنتکام به وزیر دفاع ارائه داد. پس از شکست مذاکرات اخیر بود که تصمیم به اجرای آن گرفته شد.

چرا آمریکا زودتر این کار را انجام نداد؟

این عملیات علاوه بر نیاز به منابع گسترده، برای نیروهای آمریکایی خطراتی نیز به همراه دارد. تنگه هرمز به‌دلیل نزدیکی به سواحل ایران در معرض تهدیدهایی مانند مین‌های دریایی، پهپادها و قایق‌های تهاجمی قرار دارد.

پیش از آغاز جنگ، مقام‌های آمریکایی از اجرای چنین طرحی خودداری کردند، زیرا احتمال می‌دادند جمهوری اسلامی در واکنش نفتکش‌های کشورهای شریک آمریکا را توقیف کند یا تنگه را مین‌گذاری کند، اقدام‌هایی که می‌توانست به افزایش شدید قیمت نفت منجر شود. این نگرانی همچنان پابرجا است.

اگر جمهوری اسلامی واکنش نشان دهد، چه می‌شود؟

جمهوری اسلامی، با وجود تضعیف توان نظامی، همچنان با موشک‌های بالستیک و قایق‌های تندرو سپاه پاسداران قابلیت‌ تهدید کشتی‌های حاضر در منطقه را دارد.

در صورت درگیری مستقیم، از جمله شلیک به کشتی‌های آمریکایی یا مواجهه نیروها در عرشه نفتکش‌ها، احتمال تشدید تنش وجود دارد. در چنین شرایطی، گزینه ازسرگیری حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی مطرح شده است.

در عین حال، به گفته یک مقام آمریکایی، احتمال حمله مستقیم جمهوری اسلامی به کشتی‌های درگیر در محاصره پایین ارزیابی شده است. با این حال، تهران تهدید کرده است که در واکنش، بنادر کشورهای همسایه در خلیج فارس و دریای عمان را هدف قرار خواهد داد.