اعتراضات دانشآموزی در ایران طی هفتههای اخیر وارد مرحلهای تازه شده است. موضوع برگزاری امتحانات نهایی، تاثیر قطعی معدل در کنکور سراسری و ابهام درمورد نحوه برگزاری آزمونها، موجی از نارضایتی را در میان دانشآموزان ایجاد کرده که از شبکههای اجتماعی فراتر رفته و به تجمعات خیابانی در دهها شهر کشور رسیده است.
دانشآموزان معترض میگویند در شرایطی که بخش مهمی از سال تحصیلی با تعطیلیهای مکرر، آموزش غیرحضوری و کاهش کیفیت آموزشی سپری شده، اصرار بر برگزاری حضوری آزمونها و تاثیر قطعی معدل در نتیجه کنکور سراسری، آینده تحصیلی آنان را با تهدید جدی مواجه کرده است.
این اعتراضات پس از این شکل گرفت که بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، سهم سوابق تحصیلی در پذیرش دانشگاهها به ۶۰ درصد افزایش یافت و نمرات امتحانات نهایی پایههای یازدهم و دوازدهم بهطور مستقیم بر نتیجه کنکور سراسری تاثیرگذار شد، تصمیمی که اکنون یکی از مناقشهبرانگیزترین سیاستهای آموزشی در کشور بدل شده است.
تاثیر قطعی معدل؛ از اصلاح ساختار کنکور تا شکلگیری بحران آموزشی
براساس مصوبه موسوم به «اصلاح و تکمیل سیاستها و ضوابط ساماندهی سنجش و پذیرش متقاضیان ورود به آموزش عالی»، نمرات امتحانات نهایی دانشآموزان در پایههای یازدهم و دوازدهم، ۶۰ درصد نتیجه نهایی پذیرش در رشتههای پرمتقاضی دانشگاهی را تشکیل میدهد.
هدف اعلامشده از این سیاست، کاهش نقش آزمون چهار ساعته کنکور و افزایش اهمیت عملکرد تحصیلی دانشآموزان در طول دوران دبیرستان عنوان شده است. با این حال، منتقدان معتقدند زیرساختهای آموزشی کشور برای اجرای چنین طرحی فراهم نیست و شکافهای گسترده آموزشی میان مناطق مختلف ایران، این سیاست را به عاملی برای تشدید نابرابری بدل میکند.
دانشآموزان معترض میگویند سال تحصیلی جاری یکی از پرتنشترین سالهای آموزشی در سالهای اخیر بوده است. تعطیلیهای مکرر، اختلال در روند آموزش، کاهش کیفیت کلاسهای مجازی و بلاتکلیفی درمورد نحوه برگزاری امتحانات، فرصت یادگیری برابر را از بسیاری از دانشآموزان سلب کرده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
به باور آنان، اعمال تاثیر قطعی معدل در چنین شرایطی به معنای مجازات دانشآموزانی است که قربانی ضعف ساختاری نظام آموزشی شدهاند. به همین دلیل معترضان خواستار آناند که یا تاثیر قطعی معدل به تاثیر مثبت تبدیل شود یا اجرای این مصوبه در سال تحصیلی جاری به تعلیق درآید.
در مقابل، مسئولان آموزشی و اعضای شورای عالی انقلاب فرهنگی تاکید میکنند تغییر ناگهانی قوانین ممکن است برخورد ناعدلانه با داوطلبانی باشد که بر اساس مقررات موجود برای امتحانات نهایی برنامهریزی کردهاند.
با این حال، کارشناسان آموزشی یادآور میشوند مسئله اصلی تنها نحوه تاثیر معدل نیست، بلکه پای بحران اعتماد به سیاستگذاری آموزشی درمیان است. تغییرات پیدرپی در مقررات کنکور، اعلام و لغو تصمیمات مختلف و نبود ثبات در برنامهریزی آموزشی موجب شده است تا بخش بزرگی از دانشآموزان درباره آینده تحصیلی خود احساس ناامنی داشته باشند.
گسترش تجمعات دانشآموزی در شهرهای مختلف ایران
اعتراضات دانشآموزی از اواخر اردیبهشتماه آغاز شد و بهتدریج ابعاد گستردهتری یافت. نخستین واکنشها در قالب کارزارهای مجازی و انتشار بیانیههای اعتراضی در رسانههای اجتماعی شکل گرفت، اما با ادامه ابهامها درباره امتحانات و کنکور، تجمعات میدانی نیز آغاز شد.
بزرگترین تجمع مقابل ساختمان وزارت آموزش و پرورش در تهران برگزار شد. دانشآموزان حاضر در این تجمع خواستار بازنگری در تاثیر قطعی معدل، تعیین تکلیف سریع وضعیت امتحانات و کاهش فشار روانی ناشی از سیاستهای جدید آموزشی شدند. در ادامه، تجمعات مشابهی در شهرهای مختلف از جمله مشهد، اصفهان، شیراز، خرمآباد و چندین مرکز استان دیگر برگزار شد. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد دامنه این اعتراضات به بیش از ۲۰ استان کشور رسیده است.
آذربایجان غربی، اردبیل، تهران، چهارمحال و بختیاری، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، خوزستان، زنجان، سیستان و بلوچستان، فارس، قزوین، قم، کهگیلویه و بویراحمد، گیلان، لرستان، مازندران، مرکزی و یزد از جمله استانهاییاند که گزارش برگزاری تجمعات دانشآموزی در آنها منتشر شده است.
همزمان با گسترش اعتراضات، حضور نیروهای انتظامی در برخی محلهای تجمع نیز گزارش شده است. در یزد، برخی منابع از درگیری میان نیروهای انتظامی و دانشآموزان و مجروح شدن تعدادی از معترضان خبر دادهاند. در قم نیز گزارشهایی درباره بازداشت دستکم یک نفر منتشر شده است.
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران با انتشار گزارشی اعلام کرد که مهمترین مطالبه دانشآموزان اصلاح سازوکار تاثیر قطعی معدل در کنکور است. این شورا همچنین هشدار داد که سیاستهای کنونی آموزشی موجب افزایش فشار روانی، اضطراب و نابرابری در میان دانشآموزان شده است.
دانشآموزان معترض نیز در بیانیهها و پیامهای منتشرشده در رسانههای اجتماعی تاکید کردهاند که اعتراض آنها صرفا به یک مصوبه آموزشی محدود نمیشود، بلکه بازتاب نارضایتی نسلی است که میپندارد در تصمیمگیریهای مرتبط با آیندهاش هیچ نقشی ندارد.
نگرانی از امنیتیشدن مطالبات آموزشی
در واکنش به اعتراضات، وزارت آموزش و پرورش اعلام کرده است که نحوه برگزاری برخی امتحانات داخلی به شورای تامین استانها واگذار شده و امکان دارد شیوه برگزاری آزمونها در استانهای مختلف متفاوت باشد.
مصطفی آذرکیش، معاون آموزش متوسطه وزارت آموزش و پرورش، گفته است سلامت جسمی و روانی دانشآموزان در اولویت قرار دارد و درباره نحوه ارزشیابی دانشآموزان با توجه به شرایط هر منطقه تصمیمگیری خواهد شد. بهرغم این اظهارات، شمار بسیاری از دانشآموزان همچنان معتقدند به مطالبات آنان پاسخ روشنی داده نشده و بلاتکلیفی همچنان برقرار است.
نگرانی دیگر، احتمال امنیتیشدن اعتراضات است. در سالهای گذشته نیز دانشآموزان بارها در اعتراض به سیاستهای آموزشی تجمع کردهاند. در دوران همهگیری کرونا، برگزاری حضوری امتحانات نهایی، موج نارضایتیها را در سراسر کشور ایجاد کرد. در آن دوره نیز گزارشهایی درباره احضار خانوادهها، ارسال پیامکهای هشدار و فشارهای امنیتی بر برخی از دانشآموزان منتشر شد.
این نگرانی پس از اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ ابعاد گستردهتری پیدا کرد. دانشآموزان در آن اعتراضات نقش پررنگی داشتند و گزارشهای متعددی از بازداشت، احضار و حتی کشتهشدن شماری از نوجوانان منتشر شد، موضوعی که نهادهای حقوق بشری آن را یکی از مصادیق جدی نقض حقوق کودکان و نوجوانان در ایران توصیف کردند.
اکنون نیز برخی فعالان آموزشی و حقوق کودک هشدار میدهند که برخورد امنیتی با مطالبات آموزشی پیامدهای بلندمدتی برای اعتماد عمومی به نظام آموزشی و رابطه میان دانشآموزان و نهادهای حاکمیتی خواهد داشت.
در شرایطی که مسئولان آموزشی خود بارها از افت شدید کیفیت آموزش، کاهش میانگین نمرات و پیامدهای آموزش غیرحضوری سخن گفتهاند، بسیاری از کارشناسان معتقدند راهحل بحران کنونی نه در برخوردهای قهری، که در بازنگری سیاستهای آموزشی و گفتگوی بیواسطه با دانشآموزان است.
هنوز مشخص نیست اعتراضهای دانشآموزی در روزهای آینده چه مسیری را طی کند و اینکه آیا وزارت آموزش و پرورش به اصلاح سیاستهای مورد اعتراض تن خواهد داد یا نه. اما روشن است که نظام آموزشی ایران با یکی از جدیترین بحرانهای اعتماد در سالهای اخیر روبهرو است، بحرانی که پیامدهای آن تنها به امتحانات امسال محدود نیست و ممکن است بر آینده تحصیلی و اجتماعی میلیونها دانشآموز تاثیر بگذارد.
