در حالی که اظهارات عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، درباره بازگشایی تنگه هرمز با استقبال دونالد ترامپ، رئيس‌جمهوری آمریکا، روبه‌رو شد، اما این موضع چند ساعت بیشتر دوام نیاورد و صبح روز شنبه قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا از مسدود شدن دوباره این آبراه کلیدی خبر داد.

در بیانیه قرارگاه خاتم‌الانبیا آمده است: «جمهوری اسلامی ایران پیرو توافقات قبلی در مذاکرات صورت‌گرفته، با حسن‌نیت با عبور تعداد محدودی از کشتی‌های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز به صورت مدیریت‌شده موافقت کرد ولی متاسفانه آمریکایی‌ها با بدعهدی‌های مکرر که در سابقه خود دارند همچنان به راهزنی و دزدی دریایی تحت عنوان به‌اصطلاح محاصره ادامه می‌دهند. به همین دلیل کنترل تنگه هرمز به حالت قبل برگشت و این تنگه راهبردی تحت مدیریت و کنترل شدید نیروهای مسلح قرار دارد.»

این بیانیه همچنین تاکید می‌کند که «تا وقتی آمریکا به آزادی کامل تردد شناورها از مبدا ایران به مقصد و از مقصد به مبدا ایران پایان ندهد، وضعیت تنگه هرمز به‌شدت کنترل و به حالت قبلی باقی می‌ماند.»

ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، هم با اشاره به بسته شدن دوباره تنگه هرمز نوشت: «هشدار دادیم، توجه نکردید، حالا از بازگشت وضعیت تنگه هرمز به قبل لذت ببرید.»

این واکنش‌ها پس از آن بروز کرد که عباس عراقچی عصر جمعه ۲۸ فروردین با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی اکس اعلام کرد در پی اجرای آتش‌بس در لبنان، تنگه هرمز بازگشایی می‌شود و عبور و مرور کشتی‌ها از این آبراهه بین‌المللی تا زمان پایان آتش‌بس موقت میان تهران و واشنگتن «آزاد» خواهد بود.

دقایقی پس از انتشار این پیام، دونالد ترامپ ابتدا در شبکه تروث سوشال این خبر را تایید و پس از آن با انتشار پیامی تکمیلی اعلام کرد که محاصره دریایی ایران تا «تکمیل ۱۰۰ درصدی معامله» با جمهوری اسلامی ادامه خواهد یافت.

 ترامپ در دومین پیام خود پس از اعلام آزادی تردد در تنگه هرمز نوشت: «تنگه هرمز کاملا باز و آماده تجارت و عبور و مرور کامل است، اما محاصره دریایی تا جایی که به ایران مربوط می‌شود، با تمام قوا و تا زمانی که معامله ما با ایران ۱۰۰ درصد تکمیل شود، ادامه خواهد داشت. این روند باید خیلی سریع انجام شود، زیرا درباره بیشتر مسائل از قبل مذاکره شده است.» در پی انتشار این خبر، بهای نفت در بازارهای جهانی بین ۵ تا ۱۰ درصد کاهش یافت.

این اتفاق‌ها بلافاصله با واکنش منفی چهره‌ها و رسانه‌های حکومتی و وابسته به سپاه از جمله فارس و تسنیم مواجه شد. آنها انتقاد کردند که چرا وزارت خارجه جمهوری اسلامی در این زمینه توضیحات کافی نداده، چرا تنگه هرمز را بازگشایی کرده و چرا با اعلام این خبر آرامش را به بازارهای مالی بازگردانده است.

خبرگزاری تسنیم همچنین ظهر شنبه اعلام کرد که مقام‌های جمهوری اسلامی «تا این لحظه» با حضور در دور بعدی مذاکرات موافقت نکرد‌ه‌اند.

این رسانه وابسته به سپاه افزود، این موضوع از طریق واسطه پاکستانی به مقام‌های آمریکایی اطلاع داده شده است. به گزارش این خبرگزاری، ادامه محاصره دریایی ایران و همچنین زیاده‌خواهی‌های آمریکایی‌ها در مذاکره، که در پیام‌های رد و بدل شده اخیر نیز ادامه دارد، دلیل این اتفاق بوده است.

پیش‌تر، منابع ارشد واشنگتن و اسلام‌آباد، بدون ذکر نام، در گفتگو با رسانه‌ها از تقویت احتمال برگزاری دور دوم مذاکرات در روزهای آینده در پایتخت پاکستان خبر داده بودند. رئیس‌جمهوری آمریکا شامگاه پنجشنبه ۲۷ فروردین اعلام کرد که هیئت‌های مذاکره‌کننده احتمالا آخر هفته جاری (شنبه یا یکشنبه) به اسلام‌آباد بازمی‌گردند.

بسته شدن تنگه هرمز چه تبعاتی داشت؟

پس از حملات مشترک آمریکا و اسرائيل علیه مواضع جمهوری اسلامی و اعلام بسته شدن تنگه هرمز از سوی تهران، تردد در این گلوگاه حیاتی‌، که ۲۰ درصد نفت موردنیاز جهان از آن عبور می‌کند، کاملا متوقف شد.

پیش از جنگ، روزانه بیش از ۱۳۰ کشتی از این تنگه عبور می‌کرد، اما پس از آغاز درگیری، این تعداد به چند کشتی محدود شد که اغلبشان به جمهوری اسلامی مرتبط بودند؛ وضعیتی که اقتصاد جهان را با مخاطره مواجه کرد. به‌رغم حضور بیش از ۱۲ ناو جنگی آمریکا و تلاش ایالات متحده برای پاکسازی مین‌های کارگذاشته‌شده در تنگه هرمز، نفتکش‌ها و کشتی‌های باری خارجی همچنان به عبور از این مسیر تمایل چندانی ندارند.

جمهوری اسلامی بارها هشدار داده است به هر کشتی‌ که بدون اجازه از تنگه عبور کند حمله خواهد کرد. این کشور همچنین به ناوگانی از قایق‌های تندرو مجهز است که در تنگه هرمز فعال‌اند و کشتی‌های بدون مجوز را هدف قرار می‌دهند.

ایالات متحده تصریح کرده است که حداکثر فشار اقتصادی ممکن را به ایران وارد می‌کند تا جمهوری اسلامی را به امتیازدهی و پذیرش توافق صلح پیشنهادی ترامپ وادارد. با این حال، توقف تولید و عرضه نفت ایران می‌تواند باعث افزایش شدید قیمت سوخت در بازار جهانی شود و به اختلال روزانه ۱۲ میلیون بشکه‌ای ناشی از جنگ بیفزاید.

دونالد ترامپ در اظهاراتش در عصر روز جمعه با قطعیت دریافت عوارض از سوی جمهوری اسلامی در تنگه هرمز را رد کرد. او در پاسخ به پرسشی درباره احتمال اعمال محدودیت یا دریافت عوارض از سوی جمهوری اسلامی گفت: «نه. به هیچ وجه. نمی‌توان هم عوارض داشت و هم محدودیت. قرار نیست عوارضی در کار باشد.»

او همچنین در هواپیمای ایرفورس وان به خبرنگاران گفت، اگر تا چهارشنبه توافقی حاصل نشود، احتمال دارد آتش‌بس تمدید نشود و محاصره آمریکا علیه بنادر ایران ادامه یابد.

جمهوری اسلامی چطور تنگه هرمز را کنترل می‌کند؟

نشریه نیویورک‌تایمز در گزارشی نوشت که «ناوگان پشه‌ای» (Mosquito Fleet)، یعنی قایق‌های تندرو و سبک جمهوری اسلامی همچنان تهدیدی جدی در تنگه هرمز محسوب می‌شود.

بر اساس این گزارش، جدا از نیروی دریایی رسمی ایران، قایق‌هایی وجود دارند که اغلب با سرعتی بیش از ۱۸۵ کیلومتر (۱۱۵ مایل) در ساعت حرکت می‌کنند؛ نیرویی که به گفته یک مقام بازنشسته آمریکایی «یک عامل مختل‌کننده» است.

بنا بر گزارش نیویورک‌تایمز، در حالی که کشتی‌های جنگی ایران، که در حملات آمریکا و اسرائیل غرق شده‌اند و در بنادر دریایی در امتداد سواحل خلیج فارس پراکنده‌اند، آنچه «ناوگان پشه‌ای» نامیده می‌شود در سایه‌ها کمین کرده است. این ناوگان شامل قایق‌های کوچک، سریع و چابکی است که برای ایجاد مزاحمت برای کشتی‌رانی طراحی شده‌اند و هسته اصلی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را تشکیل می‌دهند؛ نیرویی که از نیروی دریایی ارتش ایران جداست.

این قایق‌ها، به‌ویژه موشک‌ها و پهپادهایی که نیروی دریایی سپاه می‌تواند از روی عرشه آنها یا از پایگاه‌های استتارشده در ساحل شلیک کند، تهدید اصلی برای عبور کشتی‌ها از خلیج فارس و تنگه هرمز هستند.

به گفته کارشناسان، نیروی دریایی سپاه بیشتر شبیه یک نیروی چریکی در دریاست. این نیرو بر جنگ نامتقارن تمرکز دارد، به‌ویژه در خلیج فارس و تنگه هرمز. بنابراین به جای اتکا به ناوهای بزرگ و نبردهای کلاسیک، از حملات ضربتی و سریع بهره می‌برد.

در طول جنگ، دست‌کم ۲۰ کشتی هدف حمله قرار گرفتند و این حملات احتمالا از طریق پهپادهایی انجام شد که از سکوهای متحرک در خشکی شلیک می‌شدند و ردگیری آنها دشوار بود.

روز هشتم آوریل، ژنرال دن کین اعلام کرد، بیش از ۹۰ درصد ناوگان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، از جمله کشتی‌های اصلی، نابود شده‌اند. او همچنین گفت حدود نیمی از قایق‌های تندرو سپاه نیز از بین رفته‌اند، هرچند تعداد دقیق آنها مشخص نیست.

تعداد این قایق‌ها از صدها تا هزاران فروند تخمین زده می‌شود و شمارش آنها دشوار است، زیرا اغلب کوچک‌تر از آن‌اند که در تصاویر ماهواره‌ای دیده شوند و در داخل غارهای عمیق در سواحل صخره‌ای پنهان می‌شوند تا بتوانند در عرض چند دقیقه به عملیات اعزام شوند.

تجهیزات آنها تهدیدی جدی برای کشتی‌های تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز ایجاد می‌کند.

بر اساس گزارش نیویورک‌تایمز، نیروی دریایی سپاه حدود ۵۰ هزار نیرو دارد و در پنج منطقه در خلیج فارس مستقر است، از جمله در بسیاری از ۳۸ جزیره تحت کنترل ایران. این نیرو دست‌کم ۱۰ پایگاه مستحکم و مخفی برای قایق‌های تندرو ساخته که یکی از آنها «فارور» مرکز عملیات نیروهای ویژه دریایی است.

در ابتدا، سپاه از قایق‌های تفریحی مجهز به سلاح‌های سبک استفاده می‌کرد، اما به مرور انواع قایق‌های پیشرفته‌تر، زیردریایی‌های کوچک و پهپادهای دریایی را توسعه داد. سرعت این قایق‌ها گاهی به بیش از ۱۸۵ کیلومتر در ساعت می‌رسند.

با این حال، جمهوری اسلامی هنوز راهکار حمله گروهی قایق‌های کوچک را در میدان نبرد به طور کامل نیازموده است، زیرا از زمان اعمال محاصره دریایی توسط آمریکا، ناوهای آمریکایی از حضور مستقیم در تنگه هرمز خودداری می‌کنند و بیشتر در دریای عمان یا دریای عرب مستقرند، جایی که امنیت بیشتری دارند.